مفهوم و مصداق «کوثر» در قرآن کريم
خراسان - مورخ شنبه 1391/02/23 شماره انتشار 18116
نويسنده: حجت‌الاسلام دکتر محمدرضا جواهري عضو هيئت علمي دانشگاه فردوسي

«کوثر» به چه معناست؟ کوثر به معناي زياد و فراوان و بسيار است. در قرآن واژه زيباي کوثر تنها يک بار ذکر شده است. در سوره کوثر خداي متعال خطاب به پيامبر صلي ا... عليه و آله و سلم مي فرمايد: انااعطيناک الکوثر. ما به تو کوثر عطا کرديم. بي شک «کوثر» که عطاي الهي است، امري مقدس و با ارزش و داراي اعتبار و احترام است. از اين رو در کتاب هاي لغت و تفسير واژه «کوثر» به خير کثير ترجمه شده است. احمد بن فارس زکريا در قرن چهارم در معناي واژه کوثر نوشته است: ارادالخير الکثير (ترتيب مقاييس اللغة، ص۸۵، ماده کثر). خداوند خير کثير را اراده فرموده است. زمخشري هم در آغاز قرن ششم نوشته است: ابن عباس و سعيد بن جبير کوثر را به خير کثير تفسير کرده اند (الکشاف، ج۴، ص ۸۰۷) شيخ طبرسي در قرن ششم تصريح کرده است، ابن عباس و ابن جبير و مجاهد گفته اند: کوثر به معناي خير کثير است (مجمع البيان، ج۵، ص۵۴۹، تفسير سوره کوثر). راغب اصفهاني نيز نوشته است: هوالخير العظيم الذي اعطاه النبي صلي ا... عليه و آله و سلم و قد يقال للرجل السخي الکوثر (المفردات في غريب القرآن، ص۴۲۶، ماده کثر) کوثر خير بزرگي است که خداوند به پيامبر(ص) عطا فرموده است و به مرد با سخاوت و بخشنده کوثر گفته مي شود. فيض کاشاني در قرن يازدهم کوثر را به خير مفرط کثير تفسير کرده است. (الصافي، ج ۵، ص۳۸۲) بنابراين کوثر در لغت به معناي «خير کثير» است. «کوثر» خوبي و برکت زياد و زيبايي بسيار و رحمت فراوان است. بر اساس جمله اعطيناک که فعل ماضي است، اين عطيه الهي چيزي است که در آن زمان به پيامبر اکرم(ص) داده شده بود. با تفسير قرآن به قرآن و توجه به ۲واژه «کوثر» و «ابتر» در سوره کوثر روشن مي شود که کوثر، انسان کامل و خير کثير وجودي است که به آخرين پيامبر خدا(ص) اعطا شده است.

شأن نزول سوره کوثر

ابتر به معناي «بريده نسل» و آدمي که اولاد ندارد آمده است. ذکر ابتر در آخر سوره کوثر گواهي است به اين که «خير کثير» نهفته در واژه کوثر صفت نيست. بلکه نام يک انسان است و با حضرت فاطمه عليها السلام ارتباط دارد و بيانگر تداوم نسل نبي خداست.

زمخشري و طبرسي و فيض کاشاني در شأن نزول سوره کوثر نوشته اند: عاص بن وائل پيامبر اسلام(ص) را ابتر ناميد و اين سوره نازل شد که ما به تو کوثر داديم و دشمنت ابتر است.

(الکشاف، ج۵، ص۸۰۷ و ص۸۹۸ *مجمع البيان، ج۵، ص۵۵۰ *الصافي، ج۵، ص۳۸۳ و ص۳۸۴) بنابراين شأن نزول سوره کوثر نيز دليل ديگري بر پيوند کوثر و فاطمه(س) است و ارتباط کوثر با حضرت فاطمه عليها السلام را روشن مي کند. در جاهليت کسي را که فرزند پسر نداشت، ابتر مي گفتند و دشمنان اسلام هم پيامبر خدا(ص) را ابتر ناميدند اما در اين سوره خداي متعال از نعمت بزرگ عطاي کوثر به پيامبرش ياد کرده است. بي شک اين عطيه الهي يا «کوثر» همان دختر پيامبر خدا(ص) بود که با ايشان، نسل و ذريه رسول خدا پديد آمد.

کوثر کيست؟

شأن نزول و شواهد لغوي و تفسيري و سياق آيات سوره کوثر همه گواه اين حقيقت است که کوثر حضرت فاطمه زهرا سلام ا... عليهاست. دختر پيامبر خدا(ص) همان کوثري است که خداي سبحان براي هدايت جهانيان در نسل پيامبرش قرار داده است. شخصيت حضرت فاطمه عليها السلام مظهر خير کثير و مصداق انسان پربرکت و داراي خوبي هاي فراوان و بي نهايت است. ايشان خود اسوه حسنه جامع و جهاني و جاويدان و همسر اسوه پايدار و مادر يازده امام معصوم و سرمشق و نمونه ابدي است. حضرت فاطمه(س) جامع همه خيرات و در بردارنده همه فضايل و مکارم اخلاقي و انسان کامل و پاک از اشتباه و گناه و انحراف و به تعبير قرآني «مطهره» و به بيان کلامي «معصومه» است. او تنها بانوي داراي مقام عصمت و طهارت به حکم آيه تطهير و تنها زن نمونه عالي اسلامي و مسلمان کامل به حکم آيه مباهله است و ذريه و نسل پيامبر اعظم صلي ا... عليه و آله و سلم نيز تنها از طريق فاطمه زهرا(س) گسترش يافت و پايدار شد. با درک پاسخ درست اين پرسش که کوثر چيست، بهتر مي توان پاسخ اين پرسش را دريافت که کوثر کيست؟ فهم چيستي کوثر و مفهوم شناسي واژه کوثر، پژوهشگران و حق جويان را به شناخت کوثر راهنمايي مي کند. تأمل در شواهدي که ذکر شد، اين حقيقت را آشکار مي کند که کوثر شخصيت انساني است نه صفت! کوثر حقيقت فاطميه سلام ا... عليهاست که سيدة نساء العالمين بوده و بارها پيامبر خدا او را بهترين زنان جهان از آغاز تا پايان تاريخ ناميده است. آيا جز حضرت فاطمه(س) در جهان زن ديگري وجود دارد که محور خير کثير و معدن و منشأ خير کثير شود؟ آيا مي توان شخصيت ديگري را در جهان اسلام نشان داد که قرابت نسبي با پيامبر(ص) داشته باشد و در خير کثير بودن هم تراز حضرت فاطمه عليها السلام باشد؟ خير کدام زن در تاريخ اسلام از خير کثير حضرت فاطمه بيشتر است؟ از ميان مفسران، اين حقيقت را شيخ طبرسي در قرن ششم هجري کشف و درک کرده است. او در نقل اقوال درباره تفسير واژه کوثر مي نويسد: هو کثرة النسل و الذرية و قدظهرت الکثرة في نسله من ولد فاطمه عليها السلام حتي لايحصي عددهم و اتصل الي يوم القيامة مددهم (مجمع البيان، ج۵، ص۵۴۹، تفسير سوره کوثر) کوثر فراواني و زيادي نسل و ذريه است و زيادي در نسل پيامبر از فرزندان فاطمه عليها السلام پديد آمده و آشکار شده است به گونه اي که تعداد آنان شمارش نمي شود و تا روز قيامت ادامه دارد.



امتياز كاربران:
امتياز بدهيد:
نظرات
فرشته خلیلی :
خیلی مفید بود
نام:
ايميل:
نظر:
كد امنيتي
کد مشخص نیست


كد امنيتي: