هيچ اثري از عملي شدن وعده آستان قدس در مورد بند گلستان مشاهده نمي شود آستان قدس ادعاي متفاوتي دارد سميه صادقي
خراسان رضوي - مورخ پنج‌شنبه 1388/07/09 شماره انتشار 17378

سه ماه قبل وقتي در آستانه تابستان آب بند قديمي گلستان در مجاورت شهر مشهد يک باره تخليه و در کال هاي شهر جاري شد متوليان ادعا کردند که قصد بازسازي و مقاوم سازي اين بند تاريخي را دارند. اکنون با گذشت چندماه گزارشگر خراسان با حضور در محل اين بندقديمي مشاهده کرد که هيچ اقدامي براي بازسازي اين بند انجام نشده است و برداشت شن و ماسه از بستر آن به شدت ادامه دارد.در حالي که پيش بيني ها حکايت از بارش باران هاي سيل آسا در پاييز امسال دارد و برخي نگراني ها درباره خطرساز بودن بند قديمي گلستان مطرح است در اين گزارش به بررسي موضوع تخليه آب بند تاريخي گلستان و سرنوشت ادعاي مسئولان براي استحکام بخشي اين بند و بازسازي تاج آن پرداخته ايم.

خاک برداري از بستر بند

پس از بارندگي هاي شديد مشهد در هفته هاي قبل مصمم مي شوم از بند گلستان بازديد کنم. در ورودي بند گلستان بسته و قفل و زنجير آهنين همچنان بر در آويخته شده است.از طريق کافه سنتي مجاور سد وضعيت سد را از نزديک مشاهده مي کنم.مقدار کمي آب در گودال هاي کف سد جمع شده است، زمين کف سد هم از بارندگي هاي اخير فقط نمناک است.لودرهايي با پنجه آهنين مشغول خاک برداري از بستر بند هستند. به گفته برخي شاهدان و ساکنان منطقه آستان قدس خاک کف سد را براي استفاده هاي گوناگون جمع آوري و برداشت کرده و آن را به فروش مي رساند.تاج سد نيز هيچ تغييري نکرده و از تعمير و محقق شدن وعده آستان قدس براي تعمير خبري نيست.يکي از ساکنان منطقه مي گويد: هدف آستان قدس از تخليه آب و جلوگيري از جمع شدن آب پشت سد استفاده از خاک کف سد است.وي مي افزايد: اگر هدف آستان قدس از تخليه آب جمع شده در فصل بهار تعمير سد بوده است پس چرا از ۳ ماه پيش تاکنون هيچ اقدامي انجام نداده و همچنان آب هاي جمع شده را تخليه مي کند؟يادم مي آيد که مسئولان روابط عمومي سازمان ميراث فرهنگي و سازمان آب منطقه اي هر کدام از ناهماهنگي آستان قدس براي تعمير تاج سد گلستان انتقاد کردند.

آن روز اعلام شد بند گلستان يکي از مراکز تفريحي شهر مشهد که در فهرست آثار تاريخي و ميراث فرهنگي به ثبت رسيده است با قدمتي ۶۰۰ ساله ظرف کمتر از سه روز تخليه و قريب به ۲ ميليون متر مکعب آن در کال ها و مسيل هاي شهر رها شد.«ضرابي» مدير کل روابط عمومي و امور بين الملل آستان قدس رضوي در پي گيري هاي آن روز خراسان اعلام کرده بود:طبق بررسي هاي مشاور و موسسه گنجينه ملي آب، بند گلستان به دليل آن که ميراث ملي کشور و موقوفه محسوب مي شود نياز به استحکام بخشي دارد. به گفته وي با هماهنگي ها و توافقات به عمل آمده توسط موسسه گنجينه ملي آب و آب منطقه اي خراسان با آستان قدس رضوي قرار شده بند مذکور با هزينه اي حدود يکصد ميليارد ريال استحکام بخشي شود که آخرين اطلاعات مربوطه و مذاکرات انجام شده با مديرعامل آب منطقه اي خراسان حکايت از تامين منابع مالي عمليات استحکام بخشي دارد. مدير روابط عمومي آستان قدس همچنين اضافه کرده بود: پيش بيني مي شود طي يک ماه آتي بند مزبور جهت شروع عمليات اجرايي تحويل آب منطقه اي خراسان شود.شواهد خراسان آن روز حکايت از اين داشت که با رهاسازي آب بند گلستان اين آب وارد کانال چهل بازه و سپس کشف رود شده و با فاضلاب شهري و پساب هاي صنعتي مخلوط و از دشت سرخس سردرآورده است و در واقع آب بند گلستان، اين نعمت خدادادي که حدود ۲ ميليون متر مکعب برآورد مي شود به هدر رفته است، اين در حالي است که روابط عمومي آستان قدس مدعي است که آب بند گلستان به هدر نرفته بلکه در مسير رودخانه تا کشف رود و در بستر کشف رود موجبات تغذيه سفره هاي آب و دشت مشهد را فراهم ساخته است.در اين زمينه مدير روابط عمومي سازمان آب منطقه اي خراسان ضمن تاييد فرسوده بودن بناي بند و لزوم ايجاد تعميرات در آن،گفته بود آستان قدس براي تخليه آب بند گلستان هيچ هماهنگي با سازمان آب نکرده بود.برابر شواهد موجود آب منطقه اي خراسان رضوي حدود ۱۰ سال قبل بند تاريخي گلستان را که موقوفه است به آستان قدس تحويل داده بود و اخيرا گنجينه ملي آب ايران با توجه به حساسيت اين بند و فرسودگي آن پي گير استحکام بخشي آن شده است و قرار است بودجه اي براي بازسازي و ترميم آن اختصاص يابد.مسئولان آب منطقه اي خراسان مدعي هستند بند گلستان بايد براي بازسازي تحويل اين سازمان شود که آستان قدس رضوي تا به حال در اين راستا اقدامي نکرده است.آن روز خراسان در گفت و گو با ميراث فرهنگي استان ابعاد تاريخي اين بند را نيز بررسي کرد. فريد جواهرزاده مدير روابط عمومي سازمان ميراث فرهنگي به نقل از مقامات مسئول اين سازمان گفته بود با توجه به اين که بند گلستان در عصر تيموري ساخته شده و جزو مواريث فرهنگي به شمار مي رود، استحکام بخشي بناي آن مستلزم هماهنگي قانوني با ميراث فرهنگي است که در اين زمينه هيچ اقدامي نشده است. وي افزود: به منظور استحکام بخشي بند شوراي فني سازمان ميراث فرهنگي بايد موضوع را بررسي کند و با نظر اين شورا بايد استحکام بخشي آن صورت گيرد. وي در مورد وجود نقص در بناي سد اظهار بي اطلاعي کرد و گفت: بايد متولي بند اگر عيب و ايرادي در آن وجود دارد به سازمان ميراث فرهنگي اطلاع دهد. در گفت و گو با معاون ميراث فرهنگي سازمان گردشگري، صنايع دستي و ميراث فرهنگي استان از هماهنگي هاي احتمالي آستان قدس با اين سازمان مي پرسيم.«نيک پور» مي گويد: هنوز کاري انجام نشده است و اگر آستان قدس بخواهد تاج سد را تعمير کند اين کار بايد با هماهنگي اين سازمان باشد.وي در پاسخ به اين سوال که اگر اين هماهنگي انجام نشود چه برخوردي خواهيد کرد؟ مي گويد: هر تشکيلاتي شرح وظايفي دارد و در هر سازمان و نهادي اگر بخواهد اقدامي انجام شود بايد در راستاي وظايفش باشد. حفاظت و نگهداري آثار تاريخي نيز در اختيار سازمان ميراث فرهنگي است و براي شروع بازسازي اين بناي تاريخي هم بايد اين سازمان مجوز لازم را ارائه دهد.«نيک پور» در پاسخ به اين سوال که چرا پس از چند ماه هنوز اقدامي از سوي آستان قدس براي هماهنگي با سازمان ميراث فرهنگي و شروع عمليات تعمير تاج بند گلستان انجام نشده است؟ مي گويد: جواب اين سوال را از آستان قدس بخواهيد در حوزه کار ما تمام آثار تاريخي وقتي ثبت مي شوند بايد مورد توجه قرار گيرند و مورد حمايت دولت و سازمان هاي مربوطه واقع شوند.

مشکل خاصي نيست

پس از پي گيري هاي ۳ روزه براي گفت و گو با مسئولان آب منطقه اي بالاخره موفق مي شويم با مدير امور سدها در سازمان آب منطقه اي خراسان رضوي گفت و گو کنيم.مهندس «حاجي مسگري» مي گويد: بند گلستان قدمت زيادي دارد و با اين حال تاکنون مشکل خاصي از ناحيه اين بند به وجود نيامده است و تعمير تاج سد يک اقدام احتياطي است.وي در مورد اين که باران هاي سيل آسا در راه است و مقدار زيادي آب پشت سد جمع مي شود چه لزومي براي تخليه آب توسط آستان قدس احساس مي شود، مي گويد: آستان قدس براي اهداف خودش اقدام به اين کار کرده است، وي در عين حال تأکيد مي کند در صورت جمع شدن آب در اين بند قديمي هيچ مشکلي به وجود نمي آيد و پايداري لازم را دارد.وي ادامه مي دهد: سازمان آب منطقه اي حساسيت بيشتري بر اين موضوع دارد چرا که با تخريب سد تأسيسات مجاور از جمله پل مهندس پرتوي، پارک وکيل آباد و چند پل در پايين دست سد از بين خواهد رفت اين مسئول گفت: اگر مشکل جدي باشد سازمان آب منطقه اي به عنوان اولين مدعي اقدام خواهد کرد و اجازه نخواهيم داد اين بند براي شهر خطرساز شود.مسئول روابط عمومي سازمان آب منطقه اي نيز به نقل از رئيس اين سازمان مي گويد: تغيير و تحولي در زمينه تعمير تاج سد گلستان انجام نشده است.دانش با بيان اين که بند گلستان يک ملک موقوفه و مربوط به آستان قدس است مي گويد: تا وقتي آستان قدس اين سد را به سازمان آب منطقه اي تحويل ندهد ما نمي توانيم براي ترميم آن کاري انجام دهيم و به هر صورت ما براي تحويل و تعمير تاج سد آمادگي خود را اعلام مي کنيم.برداشت بي رويه رسوبات پشت اين سد نکته جالب ديگري است که مرا کنجکاو مي کند که درباره خاک کف سد و کيفيت آن نيز از کارشناس آب منطقه اي استان سوالي را بپرسم.مدير دفتر مهندسي رودخانه ها درباره دلايل اين برداشت رسوبات مي گويد: شن و ماسه کف رودخانه ها براي مصالح ساختماني کاربرد دارد ولي لايه و سيلک کف سد که ذرات بسيار ريزي است براي کشاورزي بسيار مناسب است.مهندس اسدي با بيان اين که حوضچه بند گلستان در اختيار آستان قدس است مي افزايد: لايه و سيلک کف سدها حتي تا ارتفاع يک متر براي حاصل خيز کردن محصولات کشاورزي از کيفيت بسيار بالايي برخوردار است.

پاسخ هاي آستان قدس

البته مديرکل روابط عمومي آستان قدس رضوي در اين باره نظر متفاوتي دارد. ضرابي مي گويد: آستان قدس در ۴ماه گذشته در تفاهمي با سازمان هاي آب منطقه اي و ميراث فرهنگي و وزارت نيرو بند گلستان را براي مرمت تاج سد تحويل سازمان آب منطقه اي داده است و امضاي مديرعامل آب منطقه اي و سازمان ميراث فرهنگي هم پاي تفاهم نامه موجود است.وي مي افزايد: سازمان ميراث فرهنگي به دليل وجهه تاريخي بندگلستان، سازمان آب منطقه اي به عنوان متولي سدها و آب و صاحب تجربه و به خاطر آبي که به قنات ها وارد مي شود و آستان قدس از لحاظ موقوفه بودن ملک و آبياري املاک موقوفه ۳طرف دخيل در موضوع بندگلستان هستند.وي با تاکيد براين که پس از امضاي تفاهم نامه سازمان آب منطقه اي بايد پاسخ گوي سوالات و ترميم بنا باشد مي گويد: اين سازمان بايد بند را تحويل بگيرد و هر چه زودتر براي مرمت آن اقدام کند.وي با بيان اين که رئيس سازمان آب منطقه اي در جلسات متعددي حضور داشته و از اين موضوع خبر دارد مي گويد: سازمان بايد طرح مطالعاتي اش را ارائه کند تا در کميسيون ۵نفره مطرح و بررسي شود و وظيفه آستان قدس تنها حفاظت و صيانت از موقوفه است. وي در پاسخ به اين سوال که با توجه به بارندگي هاي فصل پاييز و جمع شدن آب پشت بند گلستان آيا آستان قدس دوباره آب آن را تخليه مي کند، مي گويد: آن جا به خاطر قدمتي که دارد، امکان ذخيره سازي نيست و آب هميشه بايد در حال تخليه باشد چرا که اين مکان بند است نه سد که آب را ذخيره کند.وي با اشاره به وجود هزار حلقه چاه غيرمجاز در اطراف بند مي گويد: آب داخل بند به سمت قنات ها سرازير مي شود.وي از خاک برداري از کف بندگلستان اظهار بي اطلاعي مي کند و مي گويد: احتمال دارد خودروهاي در حال فعاليت مربوط به شرکت عمران و مسکن آستان قدس بوده و شايد هم افرادي به صورت غيرقانوني خاک را برداشت مي کنند.

جان کلام

در حالي که در برخي اظهارنظرها خطرآفرين بودن بناي بند گلستان براي شهر مشهد مطرح شده بود ليکن کارشناسان مطلع مدعي هستند که بند گلستان تهديدي جدي براي شهر مشهد نيست و نيازي هم به تخليه اضطراري آب آن نبوده است. از طرفي بالاخره مشخص نشد که تکليف بند گلستان چيست؟ اظهارات و ادعاهاي ضدو نقيض بازهم مايوس کننده است.



امتياز كاربران:
امتياز بدهيد:
نظرات
نام:
ايميل:
نظر:
كد امنيتي
کد مشخص نیست


كد امنيتي: