مجازات هايي که قانون براي شهادت کذب در نظر گرفته است
خراسان شمالي - مورخ دوشنبه 1389/12/09 شماره انتشار 17783
نويسنده: جوان دلويي

شهادت شهود، يکي از راه هاي کشف حقيقت است که اجراي آن در تمام نظام هاي حقوقي دنيا با اندکي تفاوت، پذيرفته شده و از سابقه بسيار طولاني برخوردار است به گونه اي که در قوانين باستان نيز، شهادت دليلي پسنديده براي کشف حقيقت محسوب مي شد.«به خداوند متعال سوگند ياد مي کنم که جز به راستي چيزي نگويم و همه حقايق را بيان کنم.» اين جمله اي است که شهود، بنا بر قانون کشورمان بايد پيش از اظهار اطلاعات خود در دادگاه به زبان بياورند. متأسفانه بايد گفت نياز اقتصادي، يکي از عواملي است که افراد را در آستانه ارتکاب جرم قرار مي دهد و همين موضوع موجب ايجاد پديده اي به نام شاهدان دروغين شده است. به گونه اي که افرادي به عنوان شهود در محاکم حاضر مي شوند و به خلاف واقع شهادت مي دهند و از اين طريق امرار معاش مي کنند. اما اين را بايد گفت قانون با شاهدان دروغين و مسببان آن برخورد شديدي مي کند.

حقوقي گزارش شهادت کذب طبق نظريه اداره حقوقي دادگستري، از جرايم عمومي است و حتي بدون شکايت شاکي خصوصي، از طرف دادستان قابل تعقيب کيفري است. شهادت دروغ در دين اسلام، در زمره گناهان کبيره قرار دارد.

جرم عليه امنيت عمومي

يک وکيل پايه يک دادگستري عنوان مي کند: عدالت قضايي به عنوان يکي از ارزش ها، از بزرگ ترين اهداف هر نظام قضايي است و هر عملي که مانع از تحقق عدالت در جامعه باشد، جرم عليه عدالت قضايي ناميده مي شود و اخلال در اجراي عدالت قضايي جرمي عليه امنيت عمومي است.«نبي ا... داوري» اضافه مي کند: شهادت کذب يکي از مصاديق بارز ايجاد مانع براي تحقق عدالت است و جرمي عليه امنيت و آسايش عمومي محسوب مي شود.

خلأ فرهنگي علت اداي شهادت کذب

وي تصريح مي کند: دکتر «جعفر کوشا» رئيس کرسي حقوق بشر و صلح و دموکراسي دانشگاه شهيد بهشتي تهران درباره چرايي پيدايش شهادت کذب، خلأ فرهنگي و سطح پايين اطلاعات مردم را در اين زمينه عامل اساسي مي داند. به گفته اين حقوق دان، در برخي از موارد افراد بر پايه تعصب هاي قومي، مذهبي و نژادي يا بر مبناي خويشاوند محوري، چشم بر حقيقت مي بندند و شهادت خلاف واقع مي دهند.

پرسش هاي متعدد توسط وکيل

وي تأکيد مي کند: سؤال از شهود توسط وکلاي طرفين دعوي يکي از راهکارهاي مؤثر در جلوگيري از شهادت کذب است، به اين شکل که وکيل طرف مقابل، پرسش هاي متعددي را طرح مي کند تا کذب بودن اظهارات شاهد بر دادگاه معلوم شود.وي خاطر نشان مي کند: راه حل قابل اجرا و مؤثر ديگر که در قانون هم به آن اشاره شده است، برگزاري جلسه توجيهي براي شهود، پيش از اداي شهادت و توضيح عواقب دنيوي و اخروي شهادت کذب است.اين وکيل پايه يک دادگستري بيان مي کند: علني بودن دادرسي ها براي بالا بردن کارايي قوه قضائيه، راهکار مناسبي است مگر در مواردي که قانون گذار غير علني بودن جلسه هاي دادرسي را به طور صريح اعلام کند.«داوري» ادامه مي دهد: حضور مردم و رسانه ها در جلسه هاي دادرسي، موجب مي شود که دادرسان، طرفين دعوا، وکلا و به ويژه شهود با مشاهده ناظر عيني و بيروني بر اعمال و گفتار خود، وظايف خويش را با رعايت قوانين و با دقت و احتياط بيشتري انجام دهند.

مجازات تعريف شده

وي با بيان اين که آگاهي رساني و فرهنگ سازي در اين زمينه ضروري است، اظهار مي دارد: بنا بر ماده 650 قانون مجازات اسلامي «هر فردي که در دادگاه نزد مقامات رسمي شهادت دروغ بدهد به 3 ماه و يک روز تا 2 سال حبس و يا به يک ميليون و 500 هزار تا 12 ميليون ريال جزاي نقدي محکوم خواهد شد.»

شاهد کيست؟

يک وکيل پايه يک دادگستري ديگر در اين باره اظهار مي دارد: طبق ماده 148 قانون آيين دادرسي کيفري، قاضي، افرادي را که براي روشن شدن اتهام لازم بداند، برابر اصول مقرر احضار مي کند.«محمد علي عفتي مطلق» مي گويد: شاهد به فردي گفته مي شود که ناظر وقوع جرم بوده و در صحنه جرم، حضور داشته است و ارتکاب جرم توسط مجرم را مشاهده کرده باشد.وي تأکيد مي کند: شاهد، بايد با در نظر گرفتن اين که خداوند متعال بر اعمال وي ناظر است، حقيقت را بيان کند و بايد متوجه باشد که با شهادت او، دعوايي ثابت يا ساقط مي شود و شهادت او اگر دروغ باشد، حق بي گناهي را پايمال مي کند.وي تصريح مي کند: در ماده 23 قانون آيين دادرسي مدني آمده است، قبل از اداي گواهي، دادگاه حرمت گواهي کذب و مسئوليت مدني آن و مجازاتي را که براي آن مقرر شده است به شاهد يادآوري کند.

شرايط اداي شهادت

وي مي افزايد: شاهدان، قبل از اداي شهادت بايد نام، نام خانوادگي، شغل، سن و محل اقامت خود را اظهار و سوگند ياد کنند که تمام حقيقت را بگويند و غير از حقيقت، چيزي اظهار نکنند.وي بيان مي کند: اگر شاهدي، شهادتي بدهد که طرف مقابل دعوا بتواند اثبات کند که آن شاهد، شهادت کذب داده است، قانون با وي برخورد مي کند.

کتمان شهادت

وي در پاسخ به اين سؤال که آيا کتمان شهادت، جرم است، اظهار مي دارد: مطابق نظريه شماره 353/7 مورخ 7/4/1366 اداره حقوقي دادگستري، به دليل اين که در قانون مجازات اسلامي، مجازاتي براي کتمان شهادت وجود ندارد، بنابراين مي توان گفت که اين عمل جرم محسوب نمي شود.وي عنوان مي کند: اگر از شهادت کذبي که شاهد عليه فردي داده است، خسارتي متوجه آن فرد شود، شاهدي که به دروغ شهادت داده است ضامن و مسئول جبران خسارت زيان ديده است و طبق قواعد عمومي مسئوليت مدني و ماده 236 قانون آيين دادرسي مدني، اين مسئوليت قابل توجيه است.

شهادت زور

دروغ يک صفت ناپسند اخلاقي و اجتماعي است که عدالت را تهديد مي کند و به معناي مخفي نگه داشتن عمدي حقيقت است و هر گاه از طرف شاهد انجام شود، شهادت زور ناميده مي شود.رئيس شعبه سوم دادگاه حقوقي بجنورد با بيان اين مطلب مي گويد: در آيه هاي 30 و 31 سوره حج، آمده که شهادت زور، شرک به خداست و مانند پرستش بت ها، انسان ها را از آن نهي کرده اند.«حسن مکرمي» مي افزايد: شهادت کذب امکان دارد با انگيزه هاي مختلفي مانند تبرئه ديگري، انجام شود.

خطاي شاهد

وي با اشاره به اين که هر گاه غير واقعي بودن شهادت ناشي از قصد و تعهد شاهد باشد آن را شهادت کذب مي نامند، اظهار مي دارد: در برخي مواقع شاهد قصد مخفي کردن حقيقت را ندارد، بلکه داراي حسن نيت است و در عين حال مفاد شهادتش با واقعيت مطابقت نمي کند که اين خلاف واقع ناشي از خطاي شاهد است.وي تصريح مي کند: طبق اين گفته ها، شهادت کذب، اداي گواهي دروغ توسط شاهد در دادگاه است و يکي از شرايط تحقق جرم شهادت کذب، اداي آن در دادگاه است.وي اضافه مي کند: اداي شهادت کذب در خارج از دادگاه و هم چنين مراجعي که به آن ها دادگاه اطلاق نمي شود، مشمول مجازات شهادت کذب نيست.وي با اشاره به اين که اداي شهادت بايد نزد مقامات رسمي انجام شود، مي گويد: چنان چه فردي که استماع شهادت مي کند، صلاحيت استماع آن را نداشته باشد، نمي توان اداي شهادت را مشمول مجازات دانست.

شرط تعقيب شاهد کاذب

وي اظهار مي دارد: شرط تعقيب شاهد کاذب آن است که بايد کذب بودن شهادتش در دادگاه صالح به اثبات رسيده باشد و درباره کتمان شهادت بايد گفت که با توجه به مقررات جزايي کنوني، جرم محسوب نمي شود.وي مي گويد: شهادت کذب از نظر مفاد شهادت باطل است و ضمانت اجراي شهادت کذب، اعمال مجازات و جبران خسارت است.وي مي افزايد: براساس ماده 650 قانون مجازات اسلامي «هر فردي که در دادگاه نزد مقامات رسمي شهادت دروغ بدهد به 3 ماه و يک روز تا 2 سال حبس يا به پرداخت يک ميليون و 500 هزار تا 12 ميليون ريال جزاي نقدي محکوم خواهد شد.»

رجوع از شهادت

وي تأکيد مي کند: بنا بر ماده 1319 قانون مدني «چنان چه شاهد از شهادت خود رجوع کند يا معلوم شود برخلاف واقع شهادت داده است به شهادت او ترتيب اثر داده نمي شود.»وي مي گويد: طبق ماده 301 قانون آيين دادرسي کيفري «در مواردي که دادگاه از شهود درخواست اداي شهادت کند و بعد معلوم شود که خلاف واقع شهادت داده اند اعم از اين که به نفع يا ضرر يکي از طرفين دعوا باشد، علاوه بر مجازات شهادت دروغ، چنان چه شهادت خلاف واقع آن ها موجب وارد آمدن خسارتي شده باشد به پرداخت آن محکوم مي شود.»«مکرمي» ادامه مي دهد: مطابق قواعد کلي مسئوليت مدني، هر گاه فردي موجب ورود خسارت شود بايد جبران خسارت کند و در شهادت کذب شهود بايد خسارت زيان ديده را جبران کند.به گفته وي، در امور کيفري يکي از دلايل درخواست تجديدنظر در رأي، دروغ بودن شهادت است.

سوگند دروغ

وي تصريح مي کند: چنان چه شاهد بعد از اداي سوگند، شهادت دروغ بدهد با احراز اين موضوع براي دادگاه، مجازات سوگند و شهادت دروغ قابل جمع است.



امتياز كاربران:
امتياز بدهيد:
نظرات
نام:
ايميل:
نظر:
كد امنيتي
کد مشخص نیست


كد امنيتي: